Dar architekta Jakóba Kubickiego

Ірына Лаўроўская

Irena Ławrowska

Brzescy krajoznawcy, które są często odwiedzają Polskę zwiedzają  Pomnik Pracy postawiony w roku 1825 na ucztę zakończenia budowy szoszy Brześć Warszawa.  Stella ma wysokość około 14 metrów, podniesiona wysoko nad poziomem ulicy i  przyciąga uwagę przechodniów. Jest ona wykonana z żeliwa i ozdobiona barylefami scen historycznych, datami, pamiątkowymi inskrypcjami.
Nad płaskorzeźbami pracował utalentowany rzeźbiarz czeskiego pochodzenia Paweł Maliński (1790-1853). Odlewał fragmenty stel młody artysta- Wojciech Cornelia (1800-1875). Zeliwo wyrobiało sie w mieście Samsonów, gdzie jeszcze w roku 1598, włoski konstruktor Hieronim Caccio zbudował piec do wytopu żelaza. Między 1818-1823 r., z  inicjatywy Stanisława Staszycy(1755-1826) na miejscu starego pieca w Samsonowie zbudowano nową hutę. To wytapiano żelazo, z którego zrobione zostali konstrukcję "Pomnika Pracy"
 

Niewiele osób wie, że są dwie jednakowych stele. Jedna z nich jest znana historykom Brześćia, a druga wzniesiona w Warszawie przy ul. Grochowska. Jej można oglądać  z daleka i blisko, zobaczyć szczegóły, podziwiać umiejętności wybitnego rzeźbiarza.
Jednak nas, mieszkańców  Brześćia, interesują one nie tylko z punktu widzenia ich wartości artystycznej, historycznej, lokalizacji urbanistycznej i więzi z historią szosy brzeskiej.
  Najbardzej przyciąga nasz wzrok płaskorzeźba z napisem "Brześć".

 Rysunek graficzny p.t. "Widok Brześcia Litewskiego ZE strony Terespola", co od czasu do czasu spotykany jest w drukach różnych, ma bezpośredni związek z tą płaskorzeźba.  Jednak przez długi czas nie było wiadomo, kto i kiedy wykonał ten rysunek i czy istnieje oryginał.
Dopiero na początku 2000 go roku, udało sie mnie  znaleźć w Bibliotece Narodowej w Warszawie, oryginalne rysunki wykonane przez architekta Jakuba Kubickiego (1758-1833) w związku z wykonaniem projekta Pomnika Pracy.
       
Porównanie rysunka i płaskorzeźby były nie na korzyść tych ostatnia, wykuto tylko centralną część rysunka  Jakuba Kubickiego. Tak więc jest oczywiste, że bardziej szczegółowy rysunek architekta, jednak  jeśli chodzi o dokładność, wiary było nie welu.
Krajoznawcy, badaczy, a ja też nie jestem wyjątkiem, postrzegają siebie znalezieniu każdego obrazka zniszczonego miasta na wagę złota. Ale właśnie dlatego, że zniszczeniu uległo prawie załe miasto jest niedopuszczalne bezkrytycznie odnosi się do tych ustaleń.
      Dopiero po skorelowanie źródeł, planów, map, rysunków z połowy 19 wieku, pozwóliło mi stwierdzić że Jakób Kubicki malował panorama ulicy Piaseckiej; że na skromnym obrazku przedstawione zostały fragmenty  budynków kościoła parafialnego p.w. Podwyższenia Św. Krzyża (1766), Kościóła Zwiastowania SS. brygidak (1751), Kościóła Imienia Jezus i sw.Kazimira aa.jzuitów (1686) i na także tace "drobiazgi” jako pałac Chartoriyskogo (XVIII w.), dawny Sapiehów (XVI w.), i być może ratusz miejski/ Mieliśmy szczęście: znany  architekt, który zaprojektował wiele budynków w Warszawie, nie mógł sobie pozwolić fantazję. Troche dopuścił pewną stylizację i uproszczenie w związku z technologią przetwarzania metalu.
      
Dla reprezentacji charakteru zabudowy dawnego Brześćia zniszczonego w roku 1835 przez  Imperium Rosyjski  rysunek Jakuba Kubickiego - prawdziwy dar. Niestety w Brześciu te dary są brane za pewnik, a darczyńcy nie są honorze. W Warszawie, dla upamiętnienia imienia Jakuba Kubickiego nazwane zostały arkady zamka królewskiego. Mam nadzieje że kiedyś wkrótce  mieszkańcy Brześćia dojrzają do uhonorowania imieni Jakuba Kubickiego.

Кубіцкага.

 

Іл. Помнік працы ў Тэрэспалі. Фота Івана Чайчыца. 2015г.
 
іл. Помнік працы ў Варшаве пры вул. Грахоўскай. Фота аўтара.2006г.
іл. Фрагмент. Барэльеф на варшаўскай стэле. Фота аўтара. 2006г.
іл. Фрагмент. Барэльеф на варшаўскай стэле. Фота аўтара. 2006г.
іл. Фрагмент. Барэльеф на варшаўскай стэле. Фота аўтара. 2006г.
іл. Фрагмент. Барэльеф на варшаўскай стэле. Фота аўтара. 2006г.
 
Іл. Копія малюнка Я.Кубіцкага, незнанага аўтара.

il. Ulica Piasecka od strony Terespola. Opracowanie autorki [wg:] rys. Jakuba Kubickiego:  1-kościól brygidek prze pożarem;  2-dawna gelda kupiecka; 3-palac Czartoryjskiego;  4- kaplica parafialna;           5- nowy kościól p.w.sw.Krzyża i  św. Anny(1766); 6. Ratusz miejski (?);  7-8 -kosciól i wieza kolegium jezuitów;

Іл. Фрагмент кампазыцыі, з адлюстраваннем панарамы Берасьця паводле малюнка Якуба Кубіцкага. 2006 . Фота аўтара

 

іл. Zabudowa ul.Piaseckiej w Brześćiu Litewskim, pierwsza ćwierc ХІХ ст. Rekonstrykcja autorki

 

 
іл. Аркады Кубіцкага ў Варшаве. Здымкі : Аliny Zienowicz, Romualda Wróblewskiego
іл. Металургічны завод ХІХ ст. ў Самсонаве (Польшча)? дз адліты канструкцыі і барэльефы Помніка Працы. здымак паводле: